Son zamanlarda sıklıkla duyduğumuz sıfır atık ile tanışmaya hazır mısın? Sıfır atık, kısaca günlük hayatta kullandığımız tüm ürünlerin depolama alanlarına, atık yakma fırınlarına ya da okyanuslara çöp olarak gitmeden yeniden kullanılmasını ve çıkan her atığın başka bir döngünün kaynağı haline gelmesini amaçlar.

Yani artık çöpe attıklarımızın değerini anlama ve bu atıkları doğru şekilde değerlendirme zamanı geldi çünkü çöp kutusuna atılan ürünlerin %60'ından fazlası halihazırda geri dönüştürülebilir atıklardan oluşuyor. Avusturyalı ekolojist Willi Haas tarafından yapılan çalışma gösteriyor ki, dünya genelinde yaklaşık olarak yılda 4 milyar ton atık geri dönüştürülüyor. Bu miktar, 41 milyar tonluk üretim çıktısı ile karşılaştırıldığında oldukça düşük bir sayı. Ancak tabii ki sadece geri dönüşüm ile yetinmiyoruz. Artık sıfır atık var.

"Peki sıfır atık bir yaşama nereden başlamalı, zorlanır mıyım, hem yeniden doldur ve kullan ürünlere erişmek kolay mı?" gibi soruların varsa, hadi başlayalım.

Sıfır Atık Ne Değildir?

Uzun zamandır gündemimizde olan sıfır atık kavramı, bilgi eksikliğiyle de beraber yanlış anlaşılmaya çok müsaittir. Plastik kullanmamak için her seferinde yeniden alınan kağıt pipet, plastik pipet kullanımından daha çok zarar verebilir. Ya da plastik tüketimini azaltmak adına evdeki plastik saklama kaplarını çöpe atıp yerine cam kaplar almak, bizi daha sürdürülebilir bir hayata geçirmez.

Plastiğe savaş açmak yerine, var olanı uzun süre kullanmak, yeniden işlevlendirmek ve zamanları dolduğunda doğru şekilde geri dönüştürüldüklerinden emin olmak, bizi sıfır atığa en çok yaklaştıracak yöntemdir.

Nereden Başlasak?

Sıfır atık bir hayat için aşağıdaki 5 önemli adımı uygulamak işini epey kolaylaştıracak. Şimdi çöp olarak attığın her şeye yeniden bakma zamanı.

1. Reddet (Refuse)

Gerçekten ihtiyaç duymadığın şeyleri almayı reddetmek seni atık oluşturmaktan uzaklaştıracak. Düsturun "İhtiyaç yoksa reddet" olmalı. Markete giderken yanına bez alışveriş torbaları al ve plastik poşet kullanmayı reddet. Kahveni plastik pipetlerle içmeyi, tek kullanımlık peçeteler ve plastik ürünleri reddet. Sen bu ürünlerin alternatiflerine ve sürdürülebilir olanlarına talep oluşturdukça sana sunulanlar da değişmeye başlayacak.

2. Azalt (Reduce)

Temel hedefin, ihtiyacın olan kadarını almak olmalı. Bu sayede son kullanma tarihi ya da bozulma kaynaklı oluşturacağın atıkları ortadan kaldırmış olacaksın. İhtiyacın olmayan kıyafetleri almamaya özen göster. Dünya genelinde hazır giyim üretiminin yıllık 80 milyon tonun üzerinde olduğunu biliyoruz. Tekstil ürünlerinin yalnızca %15'i geri dönüştürülüyor ve %85'i çöplere yollanıyor. Fakat yapılan tahminler, giysi atıklarının %95'inin geri dönüştürülebilir materyallerden oluştuğunu gösteriyor.

3. Yeniden Doldur & Kullan (Refill & Reuse)

Eskiyen ya da bozulan eşyalara hemen veda etme. Onlardan yeni şeyler üretebilir veya farklı amaçlarla kullanabilirsin. Bozulan eşyalarının yenisini almaktansa ilk seçeneğin onları tamir etmek olsun. Yeniden doldur & kullan ürünler artık yaygınlaşıyor. Özellikle kozmetik ve temizlik ürünlerinde yeniden doldurulabilir ürünleri tercih ederek atık oluşumunu azaltabilir, sürdürülebilir şekilde tüketim sağlayabilirsin.

4. Geri Dönüştür (Recycle)

Bu adıma en baştan geri dönüştürülebilir ürünler alarak başlamak gerekiyor. Tek kullanımlık ve geri dönüşümü zor olan ürünler yerine, geri dönüştürülebilir alternatifleri tercih et. Örneğin plastik poşetler ve pipetler geri dönüştürülemez. Kullanılmış kâğıdın geri dönüşümü, hava kirliliğini %74-94, su kirliliğini %35 ve su kullanımını %45 azaltır. 1 ton atık kâğıdın geri dönüşümü 8 ağacın kesilmesini önler.

5. Kompost (Compost)

Hepimizin mutfağından her gün bol miktarda organik atık çıkıyor ve bu atıklar toprak için çok değerli. Bu organik atıkları kompost haline getirerek gübreye dönüştürebilir ve toprağın beslenmesini sağlayabilirsin. Oluşturduğun bu gübre toprağı besler ve daha verimli hale getirir.

Evde Sıfır Atık Nasıl Uygulanabilir?

Sıfır atık felsefesini anlamak için çok uzaklara gitmeye gerek yok. Bu kültür zaten yaşadığımız toprakların geçmişinde, köklerimizde var. Anneannelerimizin artan yemekleri hızlıca bir çorbaya dönüştürmesi, çocukların kıyafetlerinin birkaç beden büyük alınması, eşyaların uzun süre kullanılması hep sıfır atık yaşam tarzının bir parçasıydı.

Eskiyen tişörtlerin temizlik bezi yapılması, pazardan torbasız alışveriş yapılması, temizlikte doğal sabunların kullanılması, suyun kirletilmemesi… Bunların hepsi bize sıfır atığın zaten hayatımızda olduğunu hatırlatıyor. E-faturaya geçmek, notları kağıt yerine dijital olarak almak, havlu kağıt yerine bez kullanmak gibi basit alışkanlıklar bile büyük fark yaratabilir.

Tek kullanımlık piller yerine şarjlı pilleri tercih ederek çevre kirliliğini azaltabilirsin. Portakal ve limon gibi meyve kabuklarını kompost yaparak toprağa geri verebilirsin. Kısacası, sıfır atık düşüncesi ne yeni ne de zor. Eğer zor görünüyorsa, büyük ihtimalle bir yerlerde yanlış yapılıyordur.